Untitled Document
หัวข้อข่าว
เรื่องน่ารู้จากสมุนไพร
โดย
อ.ชุติมา
ความหมายของพืชผักสมุนไพร
หมายถึง พืชผักที่กำเนิดจากธรรมชาติ สามารถนำมาบริโภค หรือประกอบเป็นอาหาร และเป็นพืชผักที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ สามารถบริโภคในส่วนองค์ประกอบสำคัญ ๆ 5 ส่วนของพืชมาใช้ ได้แก่ ราก ลำต้น ใบ ดอก และผล และพืชผักเหล่านี้มีสรรพคุณทางยา ซึ่งสามารถทำให้เกิดผลดีต่อสุขภาพร่างกาย ในแง่ของการป้องกัน การบำรุง และการรักษา

พืชผักสมุนไพรบำรุงกระดูก

ผู้สูงอายุมักประสบปัญหาเกี่ยวกับโรคกระดูกพรุน เนื่องจากเซลล์ของกระดูกมีการสลายมากกว่าการสร้าง โรคกระดูกหักง่าย การได้รับแคลเซียมที่เพียงพอจะช่วยเพิ่มความแน่นของกระดูก ดังนั้น ผู้สูงอายุควรได้รับอาหารที่มีแคลเซียมเพียงพอ ประมาณวันละ 800 มิลลิกรัม แคลเซียมมีมากในน้ำนม ปลาป่น กุ้งแห้ง และผักใบเขียวที่มีปริมาณแคลเซียมสูง ได้แก่ ใบยอ ใบชะพลู ฝักมะขามอ่อน ยอดแค ผักกระเฉด และยอดสะเดา เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรบำรุงสายตา

ผู้สูงอายุมักมีปัญหาเกี่ยวกับโรคสายตา เช่น ตาฝ้าฟาง เคืองตา และมักจะขาดวิตามินหลายชนิดรวมถึงวิตามินเอ ซึ่งมีหน้าที่เกี่ยวกับสายตา และการมองเห็น ผู้สูงอายุ จึงควรรับประทานพืชผักต่าง ๆ ที่มีวิตามินสูง เช่น ยอดแค ใบกระเพรา ใบขี้เหล็ก แครอท ผักเชียงดา ยอดฟักข้าว ฟักทอง ตำลึง เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรเพิ่มภูมิต้านทาน

มีพืชผักและผลไม้หลายชนิดที่มีคุณสมบัติเพิ่มภูมิต้านทานโรค จึงมีประโยชน์ในการช่วยป้องกันโรคที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันต่ำบางชนิด เช่น เอดส์ มะเร็ง ฯลฯ ผู้สูงอายุส่วนมากร่างกายไม่แข็งแรง มีปัญหาเกี่ยวกับภูมิคุ้มกันต่ำ จึงควรรับประทานพืชผักที่มีผลเพิ่มภูมิต้านทาน เพื่อช่วยให้สุขภาพแข็งแรงขึ้น ตัวอย่างสมุนไพรที่มีรายงานว่ามีผลเพิ่ม ภูมิต้านทานได้ เช่น กระเทียม เห็ดหลินจือ โสม เห็ดหอม ถั่วเหลือง บัวบก ใบกระเพรา เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรช่วยเจริญอาหาร

สมุนไพรที่ทำให้เจริญอาหาร หรือ รับประทานอาหารมากขึ้นนั้น มักเป็นสมุนไพรที่มีรสขม ซึ่งเรียกกันว่า bitter tonic และสมุนไพรที่มีรสเผ็ดร้อน ซึ่งจะช่วยกระตุ้นให้น้ำลายและน้ำย่อยอาหารออกมาย่อยอาหารมากขึ้น สมุนไพรเหล่านี้ เช่น มะระ ขี้เหล็ก บอระเพ็ด สะเดา กระชาย พริก เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรช่วยให้นอนหลับ

สมุนไพรที่ออกฤทธิ์ช่วยระงับประสาทและช่วยให้นอนหลังมีหลายชนิด เช่น ขี้เหล็ก ระย่อม ชุมเห็ดไทย และยังมีรายงานการวิจัยในสัตว์ทดลองว่า สารสกัดจากรากบัว และสารสกัดจากใบมะรุม ออกฤทธิ์เสริมยานอนหลับบาร์บิทูเรทได้

พืชผักสมุนไพรช่วยให้ขับถ่ายสะดวก

สมุนไพรที่เป็นยาระบาย มีทั้งสมุนไพรที่มีสารจำพวกแอนทราควิโนน ที่ออกฤทธิ์กระตุ้นลำไส้ใหญ่ให้บีบตัว จึงมีความรู้สึกอยากถ่าย และยาสมุนไพรที่มีเมือกและกากมาก ซึ่งเมื่อรับประทานเข้าไปจะไม่ถูกย่อยทำให้กากอาหารมากขึ้น และช่วยหล่อลื่นทำให้ถ่ายได้สะดวก สมุนไพรประเภทแรก ได้แก่ ชุมเห็ดเทศ ชุมเห็ดไทย มะขามแขก ฝักคูน เป็นต้น ส่วนประเภทหลัง ได้แก่ แมงลัก วุ้น กล้วยน้ำว้าสุก เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรลดความดัน

โรคความดันโลหิตสูงที่พบบ่อยมักจะเป็นชนิดที่ไม่ทราบสาเหตุ ส่วนมากเกิดกับผู้สูงอายุหลักเกณฑ์ที่ถือว่าเป็นโรคความดันโลหิตสูง ผู้ชาย อายุน้อยกว่า 15 ปี มีความดันโลหิตสูงกว่า 130/90 มม. ปรอท , ผู้ชายอายุมากกว่า 15 ปี มีความดันโลหิตสูงกว่า 140 / 95 มม. ปรอท , ผู้หญิง อายุมากกว่า 45 ปี มีความดันโลหิตสูงกว่า 160/95 มม. ปรอท สมุนไพรที่มีรายงานว่าช่วยลดความดันโลหิต ได้แก่ รากระย่อมน้อย กระเทียม บัวบก คึ่นฉ่าย กระเจี๊ยบแดง และหญ้าหนวดแมว เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรลดน้ำตาล

ยาแผนปัจจุบันที่รักษาโรคเบาหวานมีราคาแพง ดังนั้น การใช้สมุนไพรรักษาโรคเบาหวาน จึงเป็นทางเลือกที่น่าสนใจ สมุนไพรที่มีผู้ใช้รักษาโรคเบาหวาน และช่วยลดน้ำตาลในเลือด เช่น มะระ กระเทียม ตำลึง ช้าพลู รากเตยหอม เห็ดหลินจือ และกระเพรา เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรแก้ท้องอืดท้องเฟ้อ

สมุนไพรที่มีฤทธิ์ขับลม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ส่วนใหญ่จะมีกลิ่นหอม เนื่องจากมีน้ำมันหอมระเหย ตัวอย่างของสมุนไพรดังกล่าว ได้แก่ กระเพรา กระชาย กระเทียม กานพลู ขิง ข่า ขมิ้นชัน ตะไคร้ คึ่นฉ่าย ดีปลี พริกไทย และแห้วหมู เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรชะลอความแก่

ความแก่ เป็นความเสื่อมถอยของสุขภาพและร่างกาย รวมทั้งอวัยวะต่าง ๆ ตามอายุ ลักษณะที่แสดงออกถึงความแก่ เช่น การมีผิวหนังเหี่ยวย่น ใบหน้ามีริ้วรอย ผมเริ่มหงอกขาว สายตายาว เหนื่อยง่าย รวมถึงมีโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ สุขภาพเสื่อมโทรมลง
สมุนไพรที่ช่วยชะลอความแก่ ได้แก่ สมุนไพรที่เป็นยาอายุวัฒนะ ช่วยบำรุงร่างกาย ผิวพรรณช่วยให้มีสุขภาพแข็งแรง ช่ยให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันโรคต่าง ๆ เช่น โสม เห็ดหลินจือ กวาวเครือ ฯลฯ รวมถึงสมุนไพรที่มีสารต้นอนุมูลอิสระ ซึ่งได้แก่ ไวตามินซี ไวตามินอี เบต้าแคโรทีน และสารจำพวกไพลิฟีนอลิก เช่น โอพี.ซี. (Oligomer proanthocyanidins) ซึ่งพบได้ในเปลือก และเมล็ดองุ่น เยื่อหุ้มเมล็ดถั่วลิสง ผลไม้สุกและผักสีเขียวหลายชนิด

พืชผักสมุนไพรที่เป็นแหล่งของวิตามินซี

ได้แก่ ดอกขี้เหล็ก ดอก และยอดผักฮ้วน ฝักมะรุม พริกหวาน พริกชี้ฟ้าเขียว ยอดสะเดา ผลมะระขี้นก ผลฝรั่ง ฟักข้วา ใบย่านาง และมะละกอสุก เป็นต้น

พืชผักสมุนไพรที่เป็นแหล่งรวมของวิตามิน อี

ได้แก่ เมล็ดธัญพืชต่าง ๆ เช่น ข้าวฟ่าง ข้าวสาลี ข้าวซ้อมมือ รวมถึงน้ำมันจากเมล็ดพืช เช่น น้ำมันจมูกข้าวสาลี น้ำมันเมล็ดทานตะวัน น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันรำข้าว รวมถึงผักสีเขียว ต่าง ๆ

พืชผักสมุนไพรที่เป็นแหล่งของเบต้าแคโรทีน

ได้แก่ ยอดแค ใบกระเพรา ใบขี้เหล็ก แครอท ผักเชียงดา ใบยอ ผักกระเฉด ยอดสะเดา ยอดฟักข้าว ใบเตยหอม ผักตั้งโอ๋ เป็นต้น


ที่มา : ตำรับอาหารพืชผักสมุนไพร จัดพิมพ์โดยคณะกรรมการสวัสดิการกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข